Tijdens een bijeenkomst van de N-VA in Ninove deed Vlaams minister-president Matthias Diependaele een opmerkelijke oproep. Wie zich als Vlaams-nationalist beschouwt, zo luidde de boodschap, hoort volgens hem eigenlijk niet thuis bij de Christelijke Mutualiteit. Wie dezelfde waarden en overtuigingen deelt als de N-VA, zou zich beter aansluiten bij het Vlaams & Neutraal Ziekenfonds.
Middenveld en politiek: een gezonde relatie
Laat ik duidelijk zijn: ik heb nooit geloofd in het idee dat politieke partijen volledig los zouden moeten staan van het maatschappelijk middenveld.
Integendeel.
Mutualiteiten, vakbonden, jeugdverenigingen, welzijnsorganisaties, patiëntenverenigingen, landbouworganisaties en talloze andere middenveldactoren staan dagelijks met hun voeten in de werkelijkheid. Daar komen expertise, ervaring en engagement samen. Daar ontmoeten mensen elkaar rond concrete maatschappelijke uitdagingen. Daar wordt kennis opgebouwd die voor beleidsmakers van onschatbare waarde is.
Politiek die zich afsluit van die realiteit, mist de kans om bruggen te bouwen bij het maken van beleid.
Het is een kwestie van gezond boerenverstand dat politieke partijen luisteren naar het middenveld, ermee in gesprek gaan en zich laten inspireren door de ervaringen van mensen die dagelijks actief zijn op het terrein. Wanneer een middenveldorganisatie bovendien waarden verdedigt die dicht aansluiten bij die van een politieke stroming, is het niet meer dan logisch dat er dialoog ontstaat.
Dat is geen bedreiging voor de democratie.
Dat is democratie.
De paradox van de N-VA
Precies daarom zijn de uitspraken van Matthias Diependaele zo opmerkelijk.
Want jarenlang heeft de N-VA die relationele dialoog tussen partijen en middenveldorganisaties aangevallen. De partij stelde de historische banden tussen politieke partijen en middenveldorganisaties voor als problematisch. Mutualiteiten, vakbonden en andere maatschappelijke organisaties werden vaak afgeschilderd als verlengstukken van politieke families. De indruk werd gewekt dat politieke partijen daardoor aan de ketting lagen van organisaties die te veel invloed zouden uitoefenen.
Maar wat gebeurde er nu in Ninove?
Daar riep de minister-president burgers niet op om een ziekenfonds te kiezen op basis van dienstverlening, efficiëntie of kwaliteit. Hij riep hen op om een ziekenfonds te kiezen omdat het dezelfde waarden en overtuigingen zou vertegenwoordigen als zijn partij.
De klassieke verzuiling startte van onderuit, in de gemeenschap. Deze oproep tot verzuiling wordt opgelegd, in Brussel.
Twee visies op samenleving
Onder deze discussie schuilt echter een veel fundamentelere tegenstelling.
De N-VA vertrekt vanuit een visie waarin de overheid steeds meer het centrale organiserende principe van de samenleving wordt. Een samenleving waarin de overheid bepaalt, aanstuurt, controleert en organiseert. Waarin het primaat van de politiek vrijwel absoluut wordt. Dit primaat vertrekt bij de N-VA vanuit wantrouwen ten opzichte van de burger.
Voor christendemocraten ligt dat anders.
Wij geloven niet dat de samenleving uitsluitend bestaat uit burgers enerzijds en de overheid anderzijds.
Tussen beide bevindt zich een rijke en onmisbare ruimte van vrije maatschappelijke verbanden: gezinnen, verenigingen, mutualiteiten, vakbonden, vrijwilligersorganisaties, jeugdbewegingen, cultuurverenigingen en talloze andere vormen van gemeenschapsvorming.
Daar ontmoeten burgers elkaar vrijwillig. Daar nemen mensen verantwoordelijkheid op. Daar groeit solidariteit van onderuit. Dat middenveld is geen hinderpaal voor democratie. Het is een verrijkende voorwaarde ervoor.
Een sterke samenleving ontstaat voor ons wanneer burgers zich organiseren, verantwoordelijkheid opnemen en samen bouwen aan hun gemeenschap.
Bezint eer ge begint
Daarom gaat deze discussie uiteindelijk over meer dan een ziekenfonds.
Ze gaat over de vraag welk gemeenschapsmodel we voor Vlaanderen willen.
Willen we een samenleving waarin steeds meer macht, sturing en gemeenschapsvorming worden gecentraliseerd bij de overheid? Een samenleving waarin het maatschappelijk middenveld vooral wordt gewaardeerd wanneer het de juiste politieke overtuigingen uitdraagt?
Of kiezen we voor een samenleving waarin we de mogelijkheid creëren voor burgers om zich te verenigen, organisaties oprichten, verantwoordelijkheid opnemen en vanuit hun ervaring en kritische reflex bijdragen aan het algemeen belang?
Dat zijn twee fundamenteel verschillende visies op democratie.
De uitspraken in Ninove tonen aan dat die keuze vandaag relevanter is dan ooit.