“Cafés zijn dam tegen eenzaamheid en deel van onze volkscultuur”
Het typische Vlaamse volkscafé is met uitsterven bedreigd en daar wil cd&v een stokje voor steken. Met een heus kroegenplan wil de partij in elke stad of gemeente een lokaal café garanderen. Cd&v wil daarvoor de wurgcontracten waar caféhouders vaak onder gebukt gaan aanpakken en een caféclausule toevoegen aan de bestaande handelshuurregelgeving. Ook de erkenning als erfgoed en het volkscafé promoten als toeristische trekpleister maken deel uit van het plan. “Het aantal cafés in ons straatbeeld daalt jaar na jaar. De gevolgen zijn nefast: onze culturele identiteit kwijnt weg, er is meer eenzaamheid en dorps- en stadskernen lopen leeg. Met ons kroegenplan leggen we concrete maatregelen op tafel om het Vlaamse volkscafé van de ondergang te redden. De ziel van Vlaanderen staat op het spel: volkscafés zijn onze Vlaamse cultuur en die willen we niet zien verdwijnen”, zeggen Vlaams parlementsleden Toon Vandeurzen, Kris Declercq en An Christiaens.
De voorbije jaren sloten steeds meer cafés in Vlaanderen de deuren. Tussen 2010 en 2024 zijn er in Vlaanderen 4.174 cafés verdwenen, dat is zo’n 40 procent van het aantal cafés dat er nog was in 2010. Cijfers van Locatus hebben het zelfs over het verdwijnen 43 procent van de cafés gedurende de laatste 15 jaar. En dat is géén goede evolutie, zo oordelen Vlaams parlementsleden Toon Vandeurzen, Kris Declercq en An Christiaens. Samen leggen zij –in de vorm van een conceptnota- een kroegenplan op tafel om de teloorgang van de volkscafés in Vlaanderen tegen te gaan. “Volkscafés spelen een cruciale rol in het versterken van ons sociaal weefsel, het dorps- en stadszicht in Vlaanderen en het ondersteunen van de lokale handel en economie. Ze functioneren als natuurlijke ontmoetingsruimtes waar mensen met elkaar in contact komen en zorgen voor bruisende dorps- en stadskernen”, aldus Kris Declercq.
“Een koffie of pintje drinken in een lokaal café is een dam tegen eenzaamheid en is deel van onze Vlaamse volkscultuur. Bovendien bieden volkscafés ruimte aan lokale verenigingen, evenementen en initiatieven. Cd&v wil niet lijdend toekijken hoe steeds meer van die cafés uit ons straatbeeld verdwijnen, hoe straks de laatste cafébaas het licht uitdoet”, vult Toon Vandeurzen aan. “Met ons kroegenplan leggen we concrete maatregelen op tafel om het openhouden van een café haalbaar te houden. Want het belang van die lokale volkscafés en de culturele waarde is voor cd&v te groot om die zomaar te laten verdwijnen”, aldus An Christians.
Weg met ‘wurgcontracten’ en caféclausule in handelshuurregeling
Veel caféhouders zien het niet langer haalbaar om rendabel een café open te houden, zeker in kleinere gemeentes. Om caféhouders meer marge te geven wil cd&v daarom een ‘caféclausule’ toevoegen aan de handelshuurregelgeving. De huidige handelshuurregelgeving biedt een algemeen kader voor commerciële huurcontracten, maar kleinere cafés bevinden zich daarin vaak in een structureel zwakkere positie. Door stijgende kosten, beperkte contractuele flexibiliteit en een gebrek aan bescherming in crisisperiodes staat hun voortbestaan onder druk. Daarom werd er voorheen een Gedragscode (2025) voor goede relaties tussen brouwers, drankenhandelaars en horecasector opgesteld. Cd&v wil nu een stap verder gaan door een caféclausule op te nemen in de handelshuurwetgeving die de horeca beschermt tegen onevenwichtige drankafnamecontracten en overmacht of crisis. De partij pleit ook voor flexibele starterscontracten: een lichte handelshuur met een looptijd van maximaal drie jaar, lagere waarborgen en eenvoudige beëindiging hetgeen de drempel voor startende horecaondernemers kan verlagen. Caféhouders moeten daarnaast een voorkeursrecht krijgen bij een mogelijke verkoop van het pand én het hernieuwingsrecht moet versterkt worden.
Veel caféhouders staan onder druk van grote brouwerijen via een zogenaamd ‘wurgcontract’. Hierbij stemt een caféuitbater ermee in een pand te mogen huren en zich te houden aan een streng gelimiteerde selectie van dranken met afnamequotum. Het zijn stevige afspraken waar heel wat caféhouders onder gebukt gaan. Daarom wil cd&v een expliciet verbod om de huurovereenkomst te verbreken wegens het niet voldoen aan een afnamequotum.
Bescherming als erfgoed en toeristische troef
Cd&v wil daarnaast ook de typische Vlaamse volkscafés beschermen als Vlaams erfgoed. “Onze Vlaamse cultuur is gekenmerkt door onze cafés: van het kleine dorpscafé onder elke Vlaamse kerktoren tot cafés als Den Engel of ‘t Brugs Beertje. Vlaamse volkscafés zijn uniek en moeten we bewaren”, zegt Toon Vandeurzen. Cd&v wil daarom de typische Vlaamse volkscafés in kaart laten brengen, in samenwerking met de lokale besturen, erfgoedcellen en heemkundige kringen. “De typische volkscafés waarvan de erfgoedwaarde vastgesteld wordt moeten ook effectief als onroerend erfgoed beschermd worden. Zo willen we ervoor zorgen dat het authentieke karakter van die volkscafés bewaard blijft –uiteraard zonder ze onder een stolp te plaatsen. Via een herkenbaar label ‘Erfgoedvolkscafé’ wil de partij er op die manier voor zorgen dat deze cafés kunnen uitgroeien tot een toeristische troef”, zegt Kris Declercq. De partij wil ook de volkscafécultuur te verankeren als Vlaams immaterieel erfgoed. “De gewoontes, de verhalen, de sfeer en de sociale functies beschermen die het café tot een volkscafé maken. Door opname in de inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed wordt hun belang erkend en wordt een kader gecreëerd om hun toekomst te verzekeren”, duidt An Christiaens. “Volkscafés creëren lokale werkgelegenheid, ondersteunen streekproducten, brouwerijen en landbouwers én ze dragen bij aan de toeristische aantrekkingskracht van Vlaanderen. In samenwerking met Toerisme Vlaanderen wil cd&v onze volkscafés nog meer in de kijker zetten als toeristische troef.”
“Voor cd&v is onze Vlaamse cafécultuur te belangrijk om te zien verdwijnen. Met onze voorstellen willen we ervoor zorgen dat alle Vlamingen ook in de toekomst elkaar kunnen ontmoeten in een gezellige kroeg. Want die ontmoetingen zijn een dam tegen eenzaamheid en individualisering”, besluiten de indieners.